Jakie normy mają zastosowanie do tłumaczenia ustnego w administracji publicznej?
Normy międzynarodowe
ISO/TC 37/SC 5 to podkomitet Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO), który zajmuje się tłumaczeniem pisemnym, tłumaczeniem ustnym i technologią z nimi związaną. Głównym celem jest opracowywanie norm międzynarodowych, które poprawiają jakość, wydajność i wiarygodność usług tłumaczenia ustnego i pisemnego na całym świecie. Normy te obejmują szeroki zakres obszarów, od ogólnych wymogów dotyczących usług po normy specjalistyczne dotyczące sprzętu, szkoleń i konkretnych dziedzin tłumaczenia ustnego.
Tłumaczenie ustne w instytucjach publicznych
Szereg norm ISO dotyczy konkretnie tłumaczenia ustnego wykonywanego na potrzeby instytucji publicznych. Jest ono określane również jako tłumaczenie środowiskowe. W normach tych podane są jasne wytyczne zarówno dla usługodawców, jak i tłumaczy ustnych, aby zapewnić wysokiej jakości, etyczne usługi tłumaczenia ustnego. Poniżej przedstawiono kluczowe normy.
- ISO/TS 6253:2024 – Wymogi i zalecenia dotyczące programów szkoleniowych w zakresie tłumaczenia środowiskowego. W dokumencie tym wskazano podstawowe umiejętności wymagane w programach szkoleniowych w zakresie tłumaczenia środowiskowego oraz opisano kwalifikacje nauczycieli prowadzących takie szkolenia. Dotyczy to zarówno języka migowego, jak i języków mówionych, i obejmuje konsekutywne i symultaniczne tłumaczenie ustne, w tym tłumaczenie szeptane i tłumaczenie a vista. Zajrzyj za kulisy i dowiedz się, jak opracowano tę normę przy współpracy ekspertów – posłuchaj podcastu Standards Speak: Language Edition – ISO/TC 37/SC 5.
- ISO 13611:2024 – Usługi tłumaczenia ustnego – tłumaczenie środowiskowe – wymogi i zalecenia. Ta norma określa podstawowe zasady i najlepsze praktyki w zakresie świadczenia usług tłumaczenia środowiskowego. Odpowiada ona na potrzeby różnych społeczności językowych (języki mówione i język migowy) oraz określa oczekiwania dotyczące jakości wobec użytkowników końcowych, klientów i tłumaczy ustnych.
- ISO 20228:2019 – Usługi tłumaczenia ustnego – tłumaczenie ustne prawne – wymogi. Dokument ten określa podstawowe zasady tłumaczenia ustnego prawnego, w tym umiejętności wymagane od tłumaczy sądowych oraz zalecenia dotyczące różnych kontekstów prawnych i różnych trybów tłumaczenia.
- ISO 21998:2020 – Usługi tłumaczenia ustnego – tłumaczenie ustne w sektorze opieki zdrowotnej – wymogi i zalecenia. Norma ta zawiera wytyczne dotyczące tłumaczeń ustnych wykonywanych na potrzeby sektora opieki zdrowotnej w językach mówionych i języku migowym. Podkreśla szczególne wymogi dotyczące komunikacji w kontekście medycznym. Norma ma zastosowanie zarówno do podmiotów świadczących usługi tłumaczeniowe, jak i do tłumaczy ustnych w dziedzinie zdrowia.
- ISO/CD 17651-4 – Tłumaczenie symultaniczne – środowisko pracy tłumaczy ustnych – część 4: wymogi i zalecenia dotyczące środowiska pracy w zakresie tłumaczenia języka migowego. W tej części przedstawiono wymogi i zalecenia dotyczące projektowania i tworzenia przestrzeni roboczych, w których wykonywane są tłumaczenia języka migowego na miejscu lub zdalnie. Obejmują one widoczność i pole widzenia, oświetlenie i tło, kwestie związane z kamerą/ekranem, ergonomię oraz zdrowie i bezpieczeństwo, a także organizację pracy zespołowej. Dowiedz się więcej o serii norm 17651 – posłuchaj podcastu Standards Speak: Language Edition – ISO/TC 37/SC 5.
Dostęp do norm ISO
Normy ISO można nabyć za pośrednictwem krajowych jednostek normalizacyjnych lub strony internetowej ISO. Natomiast platforma ISO Online Browsing Platform umożliwia użytkownikom bezpłatny wgląd w pierwsze strony większości dokumentów normalizacyjnych. Podgląd ten obejmuje zazwyczaj rozdziały dotyczące wprowadzenia i definicji, i pozwala krótko zapoznać się z treścią normy.
Jak wziąć udział w ustalaniu norm
Osoby fizyczne lub organizacje zainteresowane udziałem w opracowywaniu norm ISO mogą uczestniczyć w tym procesie za pośrednictwem krajowych jednostek–członków ISO. Każdy kraj posiada krajową organizację normalizacyjną, która jest członkiem i bierze udział w pracach. Uczestnictwo w opracowaniu normy ISO/TC 37/SC 5 to wkład w tworzenie przyszłych norm dotyczących tłumaczenia ustnego w instytucjach publicznych.
Przepisy międzynarodowe
Tłumaczenia ustne w instytucjach publicznych leżą przede wszystkim w gestii poszczególnych krajów UE, ponieważ usługi tłumaczeniowe i dotyczące ich regulacje są ściśle powiązane z krajowymi i lokalnymi systemami zarządzania. To zdecentralizowane podejście oznacza, że obecnie nie ma żadnych nadrzędnych przepisów unijnych, które odnosiłyby się konkretnie do tłumaczeń ustnych w administracji publicznej. Normy i praktyki różnią się natomiast znacznie w poszczególnych krajach, co odzwierciedla różne uwarunkowania językowe, kulturowe i administracyjne.
Istnieją jednak dyrektywy UE, które dotyczą tłumaczeń ustnych w określonych dziedzinach, w szczególności w dziedzinie prawa. Dyrektywy te obejmują usługi tłumaczenia ustnego wymagane w sytuacjach związanych z prawem, takich jak postępowanie karne lub dostęp do wymiaru sprawiedliwości.
Godnym uwagi przykładem jest dyrektywa 2010/64/UE w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym. Określa ona minimalne zasady obowiązujące we wszystkich krajach UE w celu zapewnienia, aby podejrzani i oskarżeni, którzy nie mówią w języku postępowania lub go nie rozumieją, mieli prawo do bezpłatnych usług tłumaczenia ustnego i pisemnego.
Innym przykładem jest dyrektywa 2012/29/UE, która ustanawia minimalne standardy dotyczące praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. W dyrektywie tej podkreślono, że zapewnienie ofiarom przestępstw, w razie potrzeby, możliwości zrozumienia sytuacji poprzez dostęp do usług tłumaczenia ustnego i pisemnego jest bardzo ważne.
Krajowe i regionalne praktyki regulacyjne
Regulacje dotyczące tłumaczenia ustnego w instytucjach publicznych i praktyk w tej dziedzinie różnią się znacznie w poszczególnych krajach UE z uwagi na różne krajowe priorytety, struktury administracyjne i kontekst kulturowo-językowy. Te różnice sprawiają, że aby sprostać wspólnym wyzwaniom związanym z zapewnianiem wysokiej jakości usług tłumaczenia ustnego, szczególne ważną rolę odgrywają wymiana dobrych praktyk i promowanie współpracy. Poniżej przedstawiono przykłady godnych uwagi krajowych i regionalnych podejść do regulacji i organizowania usług tłumaczenia ustnego.
Norwegia: system wielopoziomowy
Wyróżniającym się przykładem jest wielopoziomowy system norweski, którym zarządza Dyrekcja ds. Integracji i Różnorodności (IMDi). System ten certyfikuje tłumaczy ustnych na różnych poziomach na podstawie ich kwalifikacji i doświadczenia, zapewniając jasną hierarchię kompetencji tłumaczy. Uzupełnieniem tego systemu, w którym nacisk kładzie się na ustawiczne doskonalenie zawodowe, jest krajowy rejestr tłumaczy ustnych. Organy publiczne są zachęcane do korzystania z usług tłumaczy ustnych wpisanych do rejestru, co służy zapewnieniu jakości i sprzyja profesjonalizacji usług tłumaczeniowych w kraju. Dowiedz się więcej o norweskim modelu organizacji tłumaczeń ustnych.
Szwecja: ochrona prawna dostępu do usług publicznych w danym języku
W Szwecji ustawa o języku (2009:600) (Språklagen) określa język szwedzki jako główny język i nakłada na sektor publiczny odpowiedzialność za zapewnienie wszystkim dostępu do usług językowych. Odpowiedzialność ta została szczegółowo określona w ustawie o postępowaniu administracyjnym (2017:900) (Förvaltningslagen). Ustawa zobowiązuje organy publiczne do udostępnienia tłumaczy ustnych i przetłumaczenia dokumentów, tak aby osoby fizyczne mogły korzystać ze swoich praw w kontaktach z organami.
Podobnie, jeżeli dana osoba doświadcza niepełnosprawności, która poważnie ogranicza jej zdolność widzenia, słyszenia lub mówienia, organy publiczne muszą również zapewnić takiej osobie usługi tłumaczeniowe i udostępnić dokumenty. Odrębne przepisy określają obowiązek sądów i poszczególnych agencji i organów rządowych do świadczenia, w razie potrzeby, usług tłumaczeniowych.
Holandia: krajowy rejestr przysięgłych tłumaczy ustnych i pisemnych
Holandia ma krajowy rejestr przysięgłych tłumaczy ustnych i pisemnych, który wymaga, aby tłumacze pracujący w kontekście prawnym i publicznym spełniali określone standardy zawodowe i regularnie uczestniczyli w szkoleniach. Ten scentralizowany system sprzyja przejrzystości i odpowiedzialności za usługi tłumaczeniowe.
Hiszpania: organizacja tłumaczenia środowiskowego na poziomie regionu
W Hiszpanii praktyki w zakresie tłumaczenia ustnego w instytucjach publicznych często różnią się w zależności od regionu. Na przykład w Katalonii, Consorci per a la Normalització Lingüística (konsorcjum na rzecz normalizacji językowej) promuje usługi tłumaczeniowe, które mają na celu integrację językową migrantów i osób nieposługujących się językiem katalońskim. Nacisk kładzie się na zapewnienie wsparcia językowego w sektorze opieki zdrowotnej, edukacji i usługach socjalnych z uwzględnieniem uwarunkowań kulturowych.
Wielka Brytania: normy i szkolenia za pośrednictwem stowarzyszeń zawodowych
W Wielkiej Brytanii regulacją tłumaczeń ustnych wykonywanych na potrzeby administracji publicznej zajmują się stowarzyszenia zawodowe, takie jak Chartered Institute of Linguists (CIOL) i National Register of Public Service Interpreters (NRPSI). Organizacje te ustalają normy, oferują certyfikację, np. dyplom w dziedzinie tłumaczenia ustnego w instytucjach publicznych, oraz prowadzą rejestry tłumaczy ustnych. Chociaż usługi tłumaczenia ustnego w służbie publicznej nie podlegają jednolitym regulacjom prawnym, inicjatywy te stanowią punkt odniesienia dla jakości i profesjonalizacji.
Polska: regionalne sieci tłumaczy ustnych
W Polsce lokalne władze gminne często prowadzą listy tłumaczy ustnych, aby zaspokoić potrzeby społeczności migrantów. Niektóre miasta wdrożyły programy szkoleniowe dla tłumaczy-wolontariuszy pracujących w sektorze opieki zdrowotnej lub usług socjalnych i zapewniły wsparcie językowe na obszarach, gdzie panuje duże zapotrzebowanie na te usługi.
Turcja: współpraca partnerów krajowych i międzynarodowych
W Turcji w celu zaspokojenia potrzeb w zakresie tłumaczeń ustnych stosuje się podejście oparte na współpracy administracji krajowej z organizacjami międzynarodowymi, przede wszystkim w odpowiedzi na wyzwania związane z migracją. W ramach finansowanego przez UE projektu SIHHAT w placówkach podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej zatrudniono tłumaczy w pełnym wymiarze godzin, aby ułatwić komunikację między personelem medycznym a pacjentami nieposługującymi się językiem tureckim. Biuro Regionalne Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dla Europy zorganizowało szkolenia dla niezawodowych tłumaczy ustnych w sektorze opieki zdrowotnej, aby pomóc im dostosować się do nowych zadań, a niemiecka Korporacja Współpracy Międzynarodowej (GIZ) koordynowała programy szkoleniowe dla tłumaczy ustnych w sektorze opieki zdrowotnej, dotyczące zwłaszcza pracy w ośrodkach zdrowia psychicznego w gminach.