De regels en normen die van toepassing zijn op conferentietolken
Wetgeving die meertaligheid in internationale organisaties verankert
Het meertalige karakter van de EU en haar instellingen wordt gewaarborgd door Verordening (EG) nr. 1/58 van de Raad. In artikel 1 is vastgesteld dat de officiële talen van de EU die van de lidstaten zijn.
Respect voor de taalverscheidenheid is dan ook een fundamentele waarde van de EU, net als respect voor de persoon en openstaan voor andere culturen. Dit is verwoord in de preambule van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU), waarin wordt verwezen naar de inspiratie “door de culturele, religieuze en humanistische tradities van Europa” en de “gehechtheid aan de beginselen van vrijheid, democratie en eerbiediging van de mensenrechten”. In artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie wordt gewezen op het grote belang van de eerbiediging van de mensenrechten en non-discriminatie, terwijl in artikel 3 is bepaald dat de EU “haar rijke verscheidenheid van cultuur en taal [eerbiedigt]”.
Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat in 2000 werd vastgesteld en met het Verdrag van Lissabon juridisch bindend is geworden, verbiedt discriminatie op grond van taal (artikel 21) en verplicht de EU de taalkundige diversiteit te eerbiedigen (artikel 22).
De EU heeft 24 officiële talen, terwijl de VN 6 werktalen heeft: Arabisch, Chinees, Engels, Frans, Russisch en Spaans (lees meer over het meertaligheidsbeleid van de VN).
De IAMLADP (internationale jaarvergadering over taalafspraken, documentatie en publicaties) is een internationaal forum en netwerk van managers van internationale organisaties die conferentie- en taaldiensten aanbieden. De vergadering wordt bijeengeroepen onder auspiciën van de VN, maar ook de Europese instellingen zijn er vertegenwoordigd.
De organisaties die deelnemen aan de IAMLADP hebben eveneens een tekst over meertaligheid aangenomen: de Verklaring van Wenen.
Auteursrecht
De prestaties van conferentietolken, wanneer deze opgenomen en bewaard worden, zijn beschermd door de internationale regels van het auteursrecht en het intellectuele-eigendomsrecht. De Berner Conventie beschermt de belangen van auteurs, inclusief vertalers, door vertalingen als originele werken te beschouwen. Wanneer de tolkprestatie in materiële vorm is vastgelegd, wordt deze volgens de Berner Conventie als een vertaling beschouwd en heeft de auteur, in dit geval de tolk, daarop dus de exclusieve rechten. (Bron: AIIC).
De rechten op de prestaties van freelancetolken en tolken in vaste dienst die voor de EU-instellingen werken, worden eigendom van de EU uit hoofde van artikel 18 van het statuut van de ambtenaren van de EU.
Disclaimers
Als een vertolking wordt opgenomen en voor iedereen beschikbaar wordt gemaakt of wordt uitgezonden, moeten de EU-instellingen de vertolking van een disclaimer voorzien op het verspreidingsmedium. In de disclaimer moet vermeld worden dat de vertolking bedoeld is om de communicatie te faciliteren en niet beschouwd kan worden als een authentieke weergave van de besprekingen.
Normen in internationale organisaties
Internationale organisaties beschikken over strikte accreditatieprocedures voor freelancetolken en tolken in vaste dienst om de kwaliteit van het tolkwerk te waarborgen.
Het directoraat-generaal Tolken (DG Tolken) sluit met zijn tolken in vaste dienst een overeenkomst (“De Overeenkomst”) over de arbeidsvoorwaarden. Met freelancetolken wordt een aparte overeenkomst (“La Convention”) gesloten.
De beroepsnormen en -ethiek in DG Tolken bestrijken heel wat verschillende onderwerpen. Hieronder worden er een aantal in detail beschreven.
Teamwerk
Het werk van een tolk is een individuele inspanning, maar die kan alleen van hoge kwaliteit zijn als alle teamleden goed presteren en samenwerken. Dat geldt zowel voor een klein team in de cabine als voor het bredere team van alle collega’s die bij een bepaalde vergadering betrokken zijn. Tolken moeten hun collega’s, managers en klanten steeds beleefd en met respect behandelen. Respect is in dit verband niet alleen respect voor de persoon, maar ook voor diens tijd en omgeving.
Voor tolken is collega’s helpen een niet te onderschatten vaardigheid, want het is belangrijk dat ze kunnen herkennen wanneer een tolkende collega hulp nodig heeft en hoe ze dan best kunnen helpen. Ze mogen collega’s echter niet dwingen om hulp te aanvaarden, of zich beledigd voelen als collega-tolken hun aangeboden hulp afslaan. Soms is het al voldoende om te weten dat er hulp beschikbaar is. Maar ook omgekeerd is het zinvol als tolken hun collega’s laten weten waaraan ze precies behoefte hebben, zeker als ze gevoel hebben dat ze niet de juiste hulp krijgen.
Voorbereiding van een vergadering
Een van de belangrijkste taken van tolken is om alle vergaderingen waaraan ze meewerken grondig en systematisch voor te bereiden. Hoe beter ze vertrouwd zijn met het onderwerp, de achtergrond en de terminologie, hoe beter de kwaliteit van hun vertolking in de cabine zal zijn. Wanneer zij worden gebruikt in overeenstemming met de richtsnoeren van DG Tolken voor tolken over het gebruik van artificiële intelligentie (AI), kunnen AI-tools efficiënte ondersteuning bieden bij een grondige voorbereiding en vertolking van hoge kwaliteit. Omdat de vergaderingen steeds vaker een erg specialistisch en technisch complex karakter hebben, kunnen digitale vaardigheden en AI-tools op een efficiënte manier bijdragen aan een snellere voorbereiding en aan het behoud van de reputatie van DG Tolken voor kwaliteit.
Vertrouwelijkheid
Er moet voorzichtig worden omgesprongen met documenten die voorafgaand aan een vergadering elektronisch worden verspreid of met de afgedrukte documenten die in de cabines liggen, ook al zijn ze al eerder gepubliceerd. Tolken moeten vermijden om afgedrukte documenten buiten de cabine achter te laten of elektronische versies buiten beveiligde EU-netwerken te delen. Daarnaast mogen ze buiten de werkplek niet over gevoelige vergaderingen spreken. Ze mogen bovendien geen documenten onnodig kopiëren of verspreiden en moeten zich daarbij laten leiden door het “need to know”-beginsel. Na de vergadering moeten ze gerubriceerde documenten vernietigen.
Bekijk deze video over professioneel gedrag in de cabine.
Buiten de EU-instellingen waakt de Internationale Vereniging van Conferentietolken (AIIC), over de kwaliteit en normen van het beroep. Tolken kunnen alleen lid worden van de AIIC via een toelatingscommissie en een mentorschapssysteem. De leden van de AIIC verbinden zich ertoe de beroepsnormen strikt na te leven.
ISO-normen voor tolken
DG Tolken was betrokken bij de opstelling van de ISO-normen op het gebied van tolken en woont de ISO-vergaderingen bij als deskundige zonder stemrecht. Dat betekent dat het een positie mag innemen tijdens de vergaderingen om zo een deskundige invloed uit te oefenen op beslissingen. Het DG heeft echter geen stemrecht omdat alleen leden van de nationale commissies kunnen stemmen.
De algemene ISO-norm waarin de basisvereisten voor het verstrekken van tolkdiensten zijn vastgesteld, is ISO 18841: Tolkdiensten - Algemene eisen en aanbevelingen. De norm die specifiek verwijst naar conferentietolken is ISO 23155.
DG Tolken houdt zich altijd aan de ISO-normen, ook al zijn de Europese instellingen niet onderworpen aan certificering.
Technische normen
DG Tolken helpt ook bij de ontwikkeling van geavanceerde technische normen (waaronder ISO-normen) en moet deze normen ook toepassen.