Geschreven door Colin Puylaert & Perrine Girboux, UCLouvain. Vertaald vanuit het Frans door Maxim Garvelink en gereviseerd door Ferre Geirnaert in het kader van Vertaalbureausimulatie, Master of Arts in het Vertalen, Vrije Universiteit Brussel.
In het kader van de master Vertalen met afstudeerrichting audiovisueel vertalen aan de Louvain School of Translation and Interpreting (LSTI - UCLouvain), krijgen studenten de kans om meerdere kortfilms te ondertitelen voor het Brussels Short Film Festival (BSFF). Dit artikel beschrijft de samenwerking tussen de studenten van LSTI en de vzw Un soir… Un grain, de organisator van het BSFF. Het werk van de studenten werd gecontroleerd door het waakzame oog van Nathalie Caron, professor audiovisueel vertalen aan de UCLouvain. In 2022 hielpen twee stagiairs van de LSTI in opdracht van UCLouvain de 25ste editie van het filmfestival in goede banen te leiden.
De vzw Un Soir… Un Grain werd in 1998 opgericht in Brussel door Pascal Hologne en Céline Masset met als doel kunst en film te promoten en een wisselwerking te creëren tussen filmmakers en hun publiek. Naast het Brussels Short Film Festival, dat voor de eerste keer werd georganiseerd in 1998, organiseert de vzw ook het Be Film Festival en het Brussels International Film Festival (BRIFF). Hoewel het festival in zijn beginjaren maar een bescheiden evenement was met slechts enkele honderden bezoekers, ontvangt het BSFF vandaag meer dan 26 000 bezoekers en vertoont het meer dan 300 kortfilms in zeven zalen van de Belgische hoofdstad. Het festival, dat tien dagen duurt, is opgedeeld in drie competities: de internationale films, de Belgische films en de 'Next Generation' films. Die laatste competitie is uitsluitend voor films gemaakt door filmschoolstudenten.
Tijdens het BSFF kan de vzw Un Soir… Un Grain, die tien medewerkers telt, rekenen op de hulp van ongeveer 70 stagiairs en vrijwilligers. Ze helpen niet alleen om de bezoekers, de regisseurs en de acteurs te ontvangen, maar dragen ook bij aan de ondertiteling van de verschillende kortfilms.
Al meer dan twintig jaar, werken Louvain School of Translation and Interpreting van de UCLouvain (het voormalige Marie Haps) en de KU Leuven samen met het BSFF in het kader van hun opleidingen in audiovisueel vertalen (AV). Aangezien de vertoonde kortfilms uit alle hoeken van de wereld komen, moeten ze onder andere in het Frans ondertiteld worden voor het Franstalige publiek. En dat is waar de studenten audiovisueel vertalen van het LSTI te hulp schieten. In het kader van hun lessen, ondertitelen ze kortfilms die origineel gedraaid werden in het Engels, Spaans of Italiaans, maar ook in talen die niet gegeven worden aan de UCLouvain, zoals Koreaans, Fins, Grieks of Pools. In dat geval maken de studenten de ondertiteling op basis van het script in het Engels. Door het groeiende aantal films dat ondertiteld moet worden, werden twee laatstejaarsstudenten gevraagd om hun stage te lopen in het kader van het BSFF, de ene bij de vzw Un Soir… Un Grain, de andere bij Nathalie Caron.
Colin, stagiair bij de vzw Un Soir… Un Grain : Als stagiair was ik verantwoordelijk voor de ondertiteling van de Brussels Short Film Festival. Mijn takenpakket bestond voornamelijk uit het ondertitelen van de films die werden vertoond tijdens het festival. Mijn stage begon op 31 januari en eindigde op 30 april, de laatste dag van het festival. Tijdens deze stage, die bijna 500 werkuren in beslag nam, heb ik ongeveer 70 kortfilms ondertiteld in een twintigtal verschillende talen, waarvan de lengte varieerde tussen de 5 en 35 minuten.
Ik had regelmatig contact met Perrine, die stage liep bij Nathalie Caron, zodat ik de vragen en verzoeken van de studenten kon doorgeven aan de medewerkers van de vzw en zo de communicatie tussen alle betrokkenen kon vergemakkelijken. Net zoals Perrine heb ik de kans gehad enkele kortfilms te vertalen in het kader van de lessen tijdens het eerste jaar van de master. Ik was me dus bewust van alle problemen waar de studenten tegenaan konden lopen: de afwezigheid van het Engelse script, slechte geluidskwaliteit, vreemde accenten en diverse computerproblemen die onvermijdelijk opduiken wanneer je bestanden deelt. Gezien de jarenlange samenwerking tussen de UCLouvain en het festival kon ik gebruik maken van de documentatie die Nathalie Caron en de vorige stagiairs hadden voorbereid. Het gaat dat vooral over ondertitelingsconventies die tijdens het BSFF moeten worden toegepast en die enigszins verschillen van de conventies die op de universiteit worden gehanteerd, aangezien de ondertitels op een bioscoopscherm worden geprojecteerd. Er kunnen bijvoorbeeld meer karakters op één regel omdat het bioscoopscherm veel groter is dan een televisie- of computerscherm. Vaak moesten we ook in ons achterhoofd houden dat de ondertitels in meerdere talen zullen worden geprojecteerd. Dat verkort immers de lengte van de ondertitels omdat elke taal in dat geval maar recht heeft op één regel.
Tijdens het festival moest ik, aan de ene kant, de ondertitels projecteren in de zaal tijdens de voorstellingen van de nationale en de 'Next Generation' competitie en, aan de andere kant, de masterstudenten uit het eerste jaar van de UCLouvain en de KU Leuven verwelkomen. De studenten hadden namelijk de mogelijkheid om gratis de voorstellingen bij te wonen. Ze konden zich ook opgeven als vrijwilliger om de ondertitels van de kortfilms in de zaal te projecteren. Doordat het festival ondertitels in drie verschillende talen aanbiedt (Engels, Frans, Nederlands), is het nodig om onder het hoofdscherm een secundair scherm te installeren, waarop de ondertitels geprojecteerd worden. Dat gebeurt met behulp van een tweede projector en een computer die verschilt van de computer die de films projecteert. Aan het begin van elke kortfilm moet een persoon in de zaal de ondertitels synchroniseren met de geprojecteerde film. Deze synchronisatie werd uitgevoerd door de LSTI-studenten onder toezicht van Perrine en ik.
Perrine, stagiaire bij Nathalie Caron, professor audiovisueel vertalen aan de Louvain School of Translation and Interpreting: Tijdens mijn stage bij Nathalie Caron, die twaalf weken geduurd heeft, kreeg ik de taak om de studenten die films voor het festival ondertitelden te ondersteunen. Deze stage was een combinatie van ondertiteling en onderwijs, want ik heb namelijk niet alleen maar films ondertiteld. Zowel tijdens als buiten de lessen, hielp ik de studenten ook met hun ondertiteling en beantwoordde ik hun vragen. Als ze tegen een bepaald probleem aanliepen, dan zocht ik met hen naar een oplossing. De studenten ondertitelden in duo's die werden opgedeeld in functie van de talen die ze studeren aan de UCLouvain. Daarna corrigeerde ik de ondertitels voordat ik ze naar het BSFF stuurde. Tijdens mijn revisies merkte ik op dat er vooral problemen waren met spelling en zinsbouw. Ook moest ik enkele administratieve taken uitvoeren zoals bijvoorbeeld de verdeling van de films tussen de verschillende duo's. De ondertiteling werd gemaakt met behulp van het programma EZTitles. Ik stond bovendien ook vaak in contact met Colin.
Ik was aanwezig op het festival om de studenten te ondersteunen tijdens de projectie van de films die ze hadden ondertiteld. Bovendien heb ik ook de voorstellingen van de films die ik zelf heb ondertiteld bijgewoond. De regisseurs en acteurs kwamen na de voorstelling ook op het podium om te vertellen over hun project, een mooie gelegenheid om meer te weten te komen over de films waaraan ik heb gewerkt. Ik heb zelfs de kans gehad om met enkelen van hen te praten: ze vertelden me over filmtechnieken en over hoe ze zich voelden na de vertoning van hun film. Het was een zeer leerrijke ervaring. Tot slot heb ik ook ondertitels geprojecteerd met Colin tijdens enkele voorstellingen.
Dankzij deze samenwerking kunnen de studenten van de master vertalen aan de UCLouvain kennismaken met de filmindustrie en ervaring opdoen met audiovisuele vertalingen in een professionele context. De studenten trainen daarnaast hun vermogen om op een vlotte manier de doeltaal te herformuleren, samen te vatten en aan te passen om zo te komen tot een kwaliteitsvolle ondertitel. Volgens het referentiekader voor EMT-vaardigheden zijn dat essentiële vaardigheden waarover elke vertaler moet beschikken. Het was voor hen eveneens een manier om hun persoonlijke en interpersoonlijke vaardigheden te ontwikkelen. Ze moesten rekening houden met de eisen en de deadlines van het festival. Tot slot, hebben ze ook geleerd hoe ze samen moeten werken en hoe ze hun eigen werk en dat van een ander moeten reviseren.
Bijzonderheden
Talen: Engels, Frans, Italiaans, Nederlands, Spaans
Datum publicatie: 27 februari 2023
EMT-categorie: Pedagogische initiatieven