Zasady i normy mające zastosowanie do tłumaczenia konferencyjnego
Podstawy prawne wielojęzyczności w organizacjach międzynarodowych
Wielojęzyczny charakter UE i jej instytucji jest zagwarantowany w rozporządzeniu Rady 1/58. Art. 1 stanowi, że językami urzędowymi UE są języki państw członkowskich.
W szerszym kontekście poszanowanie różnorodności językowej jest podstawową wartością UE, podobnie jak poszanowanie jednostki i otwartość na inne kultury. Zostało to uwzględnione w preambule Traktatu o Unii Europejskiej, w której czytamy: „inspirowani kulturowym, religijnym i humanistycznym dziedzictwem Europy [...] potwierdzając swe przywiązanie do zasad wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka”. W art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej podkreśla się poszanowanie praw człowieka i niedyskryminacji, a art. 3 stanowi, że UE „szanuje swoją bogatą różnorodność kulturową i językową”.
W przyjętej w 2000 r. Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, której nadano wiążącą moc prawną w Traktacie z Lizbony, zakazuje się dyskryminacji ze względu na język (art. 21) i nakłada się na Unię obowiązek poszanowania różnorodności językowej (art. 22).
W UE obowiązują 24 języki urzędowe, a ONZ posługuje się sześcioma językami roboczymi – arabskim, chińskim, angielskim, francuskim, rosyjskim i hiszpańskim (więcej informacji na temat polityki wielojęzyczności ONZ).
IAMLADP (Międzynarodowe Doroczne Forum w sprawie Usług Językowych, Dokumentacji i Publikacji) zrzesza kadrę kierowniczą w organizacjach międzynarodowych korzystających z dostawców usług konferencyjnych i językowych. Jest zwoływane pod egidą ONZ, ale obejmuje też instytucje UE.
Organizacje IAMLADP przyjęły również deklarację wiedeńską dotyczącą wielojęzyczności.
Prawa autorskie
Praca tłumaczy konferencyjnych – po jej zarejestrowaniu i w trakcie przechowywania – jest chroniona na mocy międzynarodowych przepisów dotyczących prawa autorskiego i ochrony własności intelektualnej. Konwencja berneńska chroni interesy autorów, w tym tłumaczy, traktując tłumaczenia jako utwory oryginalne. Gdy tłumaczenie ustne przyjmie formę materialną, uznaje się je za tłumaczenie na mocy konwencji berneńskiej, a do autora mają zastosowanie prawa wyłączne określone w konwencji (źródło: AIIC).
Prawa do prac pracowników i zewnętrznych tłumaczy ustnych pracujących dla instytucji UE stają się własnością UE na mocy art. 18 regulaminu pracowniczego UE.
Zastrzeżenia prawne
Gdy tłumaczenie ustne jest nagrywane i udostępniane publicznie lub transmitowane, instytucje UE muszą zamieścić zastrzeżenie prawne dotyczące mediów rozpowszechniających. Zastrzeżenie to musi wskazywać, że tłumaczenie ustne ma na celu ułatwienie komunikacji i nie może być uznawane za dokładnie oddające treść wypowiedzi.
Standardy w organizacjach międzynarodowych
Organizacje międzynarodowe stosują surowe procedury akredytacji zarówno dla etatowych tłumaczy ustnych, jak i zewnętrznych tłumaczy ustnych. Procedury te mają zagwarantować wysoką jakość tłumaczeń ustnych.
DG ds. Tłumaczeń Ustnych zawiera umowę ze swoimi pracownikami , w której określa warunki pracy. Ma również odrębną umowę („konwencję”) z zewnętrznymi tłumaczami ustnymi.
Standardy zawodowe i etyka w DG ds. Tłumaczeń Ustnych obejmują wiele różnych aspektów, a niektóre z nich opisano poniżej.
Praca zespołowa
Praca tłumacza ustnego jest działaniem indywidualnym, ale jej jakość zależy od tego, czy wszyscy członkowie zespołu dobrze wykonują pracę zespołową. Chodzi tu zarówno o mały zespół pracujący w jednej kabinie, jak i o cały zespół pracujący na jednym posiedzeniu. Tłumacze ustni powinni zawsze traktować swoich współpracowników, przełożonych i klientów z szacunkiem i poważaniem. Szacunek oznacza szacunek dla osoby, ale także dla jej czasu i przestrzeni osobistej.
Pomaganie innym tłumaczom jest również niezwykle ważne i stanowi istotną umiejętność, ponieważ tłumacze ustni muszą dokładnie wiedzieć, kiedy i w jaki sposób powinni zaoferować pomoc. Nie powinni oni narzucać pomocy współpracownikom ani czuć się urażeni, jeżeli ich współpracownicy jej nie przyjmą. Czasem wystarczy sama świadomość, że pomoc jest dostępna. Tłumacze ustni powinni również informować kolegów, jakiego rodzaju pomoc chcieliby otrzymać, zwłaszcza jeśli czują, że nie otrzymują takiej pomocy, jakiej potrzebują.
Przygotowanie do posiedzeń
Jednym z kluczowych obowiązków tłumaczy ustnych jest dokładne i systematyczne przygotowywanie się do każdego posiedzenia, do którego zostali przydzieleni. Im lepiej zrozumieją temat, kontekst i terminologię, tym łatwiej będzie im zapewnić wysokiej jakości tłumaczenie ustne w kabinie. Zgodnie z wytycznymi DG ds. Tłumaczeń Ustnych dla tłumaczy ustnych dotyczącymi wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) w gruntownym przygotowaniu i zapewnieniu wysokiej jakości tłumaczeń ustnych mogą pomóc narzędzia AI. Zważywszy na fakt, że posiedzenia stają się coraz bardziej specjalistyczne i złożone pod względem technicznym, umiejętności cyfrowe i narzędzia AI mogą skutecznie przyspieszyć przygotowania do posiedzeń i pomóc w utrzymaniu dobrej reputacji DG ds. Tłumaczeń Ustnych w zakresie jakości.
Poufność
Wszystkie dokumenty rozpowszechniane drogą elektroniczną przed posiedzeniem lub drukowane i udostępniane w kabinach należy traktować ostrożnie, nawet jeśli zostały już wcześniej opublikowane. Oznacza to, że należy unikać pozostawiania fizycznych kopii poza kabiną lub udostępniania wersji elektronicznych poza bezpiecznymi sieciami UE oraz nie należy omawiać posiedzeń o charakterze poufnym poza miejscem pracy. Tłumacze ustni powinni również unikać niepotrzebnego kopiowania lub rozpowszechniania dokumentów i zawsze powinni stosować zasadę ograniczonego dostępu. Po posiedzeniach muszą również niszczyć dokumenty niejawne.
Zobacz film na temat profesjonalizmu w kabinie.
Poza instytucjami UE za gwaranta jakości i standardów zawodowych uznaje się Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych (AIIC). Członkostwo w AIIC opiera się na wzajemnej ocenie i systemie sponsorowania. Członkowie AIIC zobowiązują się do przestrzegania swoich rygorystycznych kodeksów zawodowych.
Normy ISO dla tłumaczenia ustnego
DG ds. Tłumaczeń Ustnych regularnie angażuje się w opracowywanie norm ISO dotyczących tłumaczeń ustnych. Uczestniczy w posiedzeniach ISO ze statusem obserwatora. Oznacza to, że może wyrażać swoje stanowisko na posiedzeniach i wpływać na jego wynik jako ekspert, ale nie ma prawa głosu, ponieważ tylko członkowie komitetów krajowych mogą głosować.
Ogólną normą ISO określającą podstawowe wymagania dotyczące świadczenia usług tłumaczenia ustnego jest norma ISO 18841: Usługi tłumaczenia ustnego – wymagania ogólne i zalecenia. Normą odnoszącą się konkretnie do tłumaczenia konferencyjnego jest norma ISO 23155.
DG ds. Tłumaczeń Ustnych zawsze przestrzega norm ISO, mimo że instytucje UE nie podlegają certyfikacji.
Normy techniczne
DG ds. Tłumaczeń Ustnych pomaga również w opracowywaniu najnowszych norm technicznych (w tym norm ISO) i musi ich przestrzegać.