Gelijke toegang tot diensten mogelijk maken
Samenwerkingshub Normen, regels en ethiek Capaciteitsopbouw Vertolking in gebarentaal
Wat is sociaal tolken?
De internationale norm voor eisen en aanbevelingen voor gemeenschapstolken (ISO 13611:2024) definieert sociaal tolken als:
vertolking die mensen in staat stelt toegang te krijgen tot diensten die beschikbaar zijn voor de samenleving als geheel, waartoe zij anders geen toegang zouden hebben vanwege een communicatiebarrière die het gevolg is van het gebruik van verschillende talen.
De ISO-norm is ontwikkeld in reactie op de wereldwijde behoefte om tegemoet te komen aan de toenemende taalkundige, culturele en etnische diversiteit van mensen die via gesproken of gebarentalen communiceren. Sociaal tolken garandeert gelijke toegang tot gemeenschapsdiensten voor personen die de taal waarin een dienst wordt verleend, niet begrijpen. Sociaal tolken wordt toegepast in allerlei omgevingen, waaronder:
- openbare instellingen: lokale overheden, migratiediensten, scholen, universiteiten en gemeenschapscentra
- sociale diensten: vluchtelingenraden, zelfhulpcentra en welzijnsinstanties
- zakelijke en industriële diensten: huisvesting, vastgoed, verzekeringen en financiële diensten
- religieuze organisaties: rituelen, ceremonies en gemeenschapsbijeenkomsten
- mediaorganisaties: televisie-uitzendingen, internetplatforms en andere media
- noodhulpdiensten: rampenbestrijding, pandemiebeheer en crisiscommunicatie
Sociaal tolken of gemeenschapstolken werken in deze omgevingen en moeten voldoen aan specifieke regels en voorschriften. Met name juridisch tolken en tolken in de gezondheidszorg worden vaak beschouwd als afzonderlijke vakgebieden die een gespecialiseerde opleiding vereisen. Sommige landen classificeren juridisch tolken en tolken in de gezondheidszorg als sociaal tolken. Andere landen behandelen deze als afzonderlijke disciplines.
Sociaal tolken is uitgegroeid tot een erkend beroep en is onderworpen aan bepaalde normen en voorschriften.
Bij het sociaal tolken zijn doorgaans drie partijen betrokken:
- gebruikers van de dienst: personen die toegang tot essentiële diensten nodig hebben, maar geconfronteerd worden met taalbarrières, zoals een ouder die met een leerkracht communiceert
- dienstverleners: personen die diensten verlenen in de taal van de instelling of organisatie, zoals ambtenaren, adviseurs of leerkrachten
- sociaal tolken: gekwalificeerde professionals die twee of meer talen beheersen (gesproken, gebarentaal of geschreven) en met verschillende taalregisters kunnen werken
Sociaal tolken speelt een cruciale rol bij het verzekeren van gelijke toegang voor iedereen tot essentiële diensten in meertalige en multiculturele samenlevingen. Sociaal tolken is een dynamisch en voortdurend veranderend beroep. Het neemt de uitdagingen van taalkundige diversiteit voor zijn rekening, waardoor continue bijscholing, samenwerking en normalisatie noodzakelijk zijn.
Focus op migratie
In het kader van het kenniscentrum voor vertalen en tolken (KCTI) verwijst sociaal tolken naar vertolking die een duidelijke tweerichtingscommunicatie mogelijk maakt tussen nationale of regionale autoriteiten en personen met een migranten- of vluchtelingenachtergrond die de nationale taal of talen niet voldoende spreken of begrijpen. Dit soort vertolking speelt een cruciale rol bij:
- de beoordeling van de status van asielzoekers en potentiële asielzoekers
- het zorgen voor toegang tot essentiële openbare diensten, zoals gezondheidszorg, sociale ondersteuning en politiediensten
De afgelopen jaren is de vraag naar sociaal tolken in de hele EU sterk toegenomen als gevolg van een aanzienlijke toename van het aantal migranten. In reactie op deze ontwikkelingen ligt de focus hier op het sociaal tolken in de context van migratie, met name met betrekking tot inspanningen om normen vast te stellen.
Uitdagingen en oplossingen
Ondanks de toenemende vraag naar sociaal tolken is er nog steeds veel ruimte voor de ontwikkeling van uniforme normen op belangrijke gebieden zoals kwaliteit, opleiding, ethiek en beloning. Bovendien bestaat er nog steeds geen algemeen aanvaarde definitie van sociaal tolken. Veel sociaal tolken hebben geen toegang tot een formele beroepsopleiding of hebben slechts een gedeeltelijke opleiding gevolgd. Dit tekort aan opgeleide tolken was met name duidelijk tijdens de uitzonderlijke migratiestromen in 2015 en 2016, toen de EU-landen problemen ondervonden bij het organiseren van voldoende tolkdiensten, ook in de door de EU opgezette hotspots.
Om deze problemen aan te pakken zijn meer onderwijsinstellingen en universiteiten begonnen met de ontwikkeling van gespecialiseerde opleidingen tot tolk. Sommige van deze instellingen hebben DG Tolken om steun gevraagd bij het vaststellen van normen en het ontwikkelen van leerplannen. Lees meer over capaciteitsopbouw op het gebied van sociaal tolken.
De rol van DG Tolken
DG Tolken heeft als kerntaak conferentietolken ter beschikking te stellen aan de Europese Commissie en verschillende andere EU-instellingen. Sociaal tolken valt, als afzonderlijk vakgebied, buiten deze bevoegdheid en is de verantwoordelijkheid van de EU-landen. Hoewel DG Tolken geen dinesten voor sociaal tolken organiseert of aanbiedt, zet het zich in om samenwerking en het delen van kennis te bevorderen.
Het KCTI dient als hulpmiddel voor wie betrokken is bij sociaal tolken. Het KCTI heeft tot doel:
- een ruimte te bieden om informatie en beste praktijken uit te wisselen
- de ontwikkeling van praktijkgemeenschappen te ondersteunen
- een bottom-upbenadering te bevorderen voor de vaststelling van normen voor sociaal tolken
Met dit platform wil DG Tolken de dialoog en samenwerking tussen sociaal tolken bevorderen en zo bijdragen tot de ontwikkeling op lange termijn van sociaal tolken in de hele EU.
Hoe kunt u bijdragen?
Ga naar de samenwerkingshub voor meer informatie over hoe u kunt bijdragen.
Let’s interpret!
Met financiële steun van DG Tolken heeft de Universitat Autònoma de Barcelona een videoreeks gemaakt over sociaal tolken: Public Service Interpreting and the Challenges of the New Millennium.