Capaciteitsopbouw

Opleidingen tot sociaal tolk

Er worden in de verschillende EU-landen steeds vaker opleidingen tot sociaal tolk aangeboden, wat laat zien dat het belang van dit vakgebied in verschillende maatschappelijke situaties aan het groeien is. Deze opleidingen zijn bedoeld om tolken te voorzien van de vaardigheden en kennis die nodig zijn voor een doeltreffende communicatie als het gaat om publieke dienstverlening zoals de gezondheidszorg en de juridische en sociale dienstverlening.

Universitaire opleidingen

Veel opleidingen tot sociaal tolk worden aangeboden op universitair niveau, hetzij als op zichzelf staande programma’s, hetzij als modules die zijn geïntegreerd in een bredere tolk- of vertaalstudie. De Europese masteropleidingen conferentietolken (EMCI) spelen een sleutelrol bij het bevorderen van hoogwaardige tolkenopleidingen in de EU. Hoewel de nadruk in de eerste plaats ligt op conferentietolken, bieden verschillende universiteiten die aan EMCI deelnemen ook cursussen of modules over sociaal tolken aan.

Daarnaast bieden verschillende andere universiteiten in en buiten de EU gespecialiseerde opleidingen tot sociaal tolk aan. Enkele voorbeelden:

Universiteit van Alcalá (Spanje): Deze biedt een masterdiploma in interculturele communicatie, sociaal tolken en vertalen aan. Dit programma is toegesneden op mensen die voor overheidsdiensten willen werken, bv. in de gezondheidszorg of als gerechtstolk. Het omvat een praktische opleiding op het gebied van culturele bemiddeling en het gebruik van tolktechnologie.

Universiteit van Leeds (Verenigd Koninkrijk): De tolkenprogramma’s van het Centrum voor Vertaalstudies omvatten een module sociaal tolken. Deze module voorziet studenten van praktische vaardigheden en theoretische kennis voor tolken in een juridische, gezondheidszorg- en gemeenschapscontext. De nadruk ligt daarbij op de praktische toepassing door middel van rollenspel en op scenario’s gebaseerde training met materiaal uit de praktijk.

Deze universitaire programma’s geven blijk van de groeiende erkenning van het belang van beroepsopleiding op het gebied van sociaal tolken, met een sterke nadruk op beroepsnormen die zijn afgestemd op de specifieke uitdagingen van het werken in een meertalige en multiculturele omgeving.

Vanuit de gemeenschap geleide opleidingsinitiatieven voor sociaal tolken

De opleiding tot sociaal tolk is niet beperkt tot academische instellingen. Gemeenschapsorganisaties en ngo’s bieden door de hele EU opleidingen tot sociaal tolk aan, met name om tegemoet te komen aan de behoeften van migranten en vluchtelingen. Het kan daarbij ook gaan om korte cursussen of workshops om tweetalige mensen tolkvaardigheden bij te brengen die ze kunnen gebruiken in de gezondheidszorg en de sociale en juridische dienstverlening. Deze programma’s zijn vaak een aanvulling op het formele onderwijs doordat ze inspelen op de onmiddellijke behoeften van de gemeenschap.

InDialog en Critical Link hebben erop gewezen dat tolken lokaal moeten worden opgeleid op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en rechtsstelsels. Tijdens deze conferenties wordt ingegaan op de diversiteit van de praktijken op het gebied van sociaal tolken en worden regionale initiatieven voor de opleiding van vertalers en tolken belicht.

Voor meer informatie over minimumeisen en aanbevelingen voor de kerncompetenties die worden onderwezen in gemeenschapstolkenprogramma’s, zie normen, regelgeving en ethiek.

Flexibele en inclusieve opleidingsopties

De opleidingsprogramma’s voor sociaal tolken kunnen qua formaat en toegankelijkheid sterk verschillen. Ze variëren van intensieve korte cursussen tot deeltijdprogramma’s, wat betekent dat ze inclusief zijn en kunnen worden aangepast aan de uiteenlopende achtergronden van aspirant-tolken. Het aanbod aan dergelijke opleidingen wijst op de groeiende erkenning van de cruciale rol van sociaal tolken bij het versterken van de sociale cohesie en het waarborgen van gelijke toegang tot openbare dienstverlening.

Zo is in het Verenigd Koninkrijk het Level 6 Diploma in Public Service Interpreting (DPSI), beheerd door het Chartered Institute of Linguists, een nationaal erkende kwalificatie voor aspirant-sociaal tolken. Dit programma is online te volgen en is gericht op belangrijke domeinen zoals gezondheidszorg, recht en lokale overheid.

Instellingen zoals Herts Interpreting & Translation Services (HITS) bieden voorbereidende cursussen voor het DPSI-examen aan. Deze cursussen zijn vaak online te volgen, waardoor ze toegankelijk zijn voor een breed en divers publiek.

HITS biedt praktische en op vaardigheden gebaseerde opleidingen die ervoor zorgen dat tolken goed voorbereid zijn op de professionele vereisten voor het werken voor overheidsdiensten. Deze aanpak onderstreept de groeiende trend in de richting van flexibele opleidingsmodellen voor lerenden met verschillende geografische en professionele achtergronden.

Bredere Europese steun van organen die de belangen van sociaal tolken behartigen

Het Europees netwerk voor sociaal tolken en vertalen (ENPSIT) speelt een centrale rol bij de bevordering van sociaal tolken in heel Europa. Het ENPSIT brengt een gevarieerde gemeenschap van belanghebbenden samen, waaronder aanbieders van diensten voor sociaal tolken, opleidingsinstellingen, tolken, vertalers, docenten, beoordelaars en onderzoekers uit verschillende Europese landen.

De belangrijkste bijdragen van het ENPSIT zijn onder meer:

• beleidsbeïnvloeding: Het ENPSIT zet zich actief in voor de ontwikkeling van een samenhangend Europees beleid en het mobiliseren van financiering voor sociaal tolken en vertalen. Het formuleert beleidsaanbevelingen voor de Europese Commissie en voert dialogen met leden van het Europees Parlement.
• vaststelling van normen en opleiding: Het netwerk is van groot belang voor de ontwikkeling van minimumnormen voor de opleiding en beoordeling van sociaal tolken. Via samenwerkingsprojecten zoals het EU-WEBPSI-initiatief helpt het ENPSIT e-opleidingsmodules en IT-tools te ontwikkelen om de kwaliteit en toegankelijkheid van de diensten voor sociaal tolken te verbeteren.
• een gemeenschap creëren: Door de banden tussen professionals en instellingen die betrokken zijn bij sociaal tolken te versterken, bevordert het ENPSIT de uitwisseling van beste praktijken, onderzoeksresultaten en innovatieve benaderingen van de opleidingen tot tolk en vertaler.

Het werk van het ENPSIT levert een belangrijke bijdrage aan de professionalisering van en de vaststelling voor normen voor sociaal tolken in heel Europa. Dit zorgt ervoor dat tolken en vertalers goed zijn toegerust om tegemoet te komen aan de uiteenlopende behoeften op taalgebied van de gebruikers van overheidsdiensten.

De European Legal Interpreters and Translators Association (EULITA) is een centrale organisatie die zich bezighoudt met het verbeteren van de kwaliteit en de erkenning van gerechtstolken en juridisch vertalen in heel Europa. De EULITA brengt nationale verenigingen, individuele professionals en academische instellingen samen en maakt zich sterk voor professionele normen en opleidingen op juridisch gebied.

De EULITA houdt zich onder meer bezig met:

• belangenbehartiging en beleidsontwikkeling: De EULITA werkt actief samen met de EU-instellingen om consistente normen en praktijken voor gerechtstolken en juridisch vertalers te bevorderen. Het behartigt de belangen van nationale verenigingen en streeft naar de erkenning van gerechtstolk en juridisch vertaler als gespecialiseerde beroepen.
• opleiding en beroepsontwikkeling: De vereniging ondersteunt de ontwikkeling van gespecialiseerde opleidingsprogramma’s en hulpmiddelen die zijn afgestemd op de behoeften van gerechtstolken en juridisch vertalers. Door middel van workshops, conferenties en samenwerkingsprojecten bevordert de EULITA permanente professionele ontwikkeling en de uitwisseling van beste praktijken tussen professionals.
• vaststelling van normen en certificering: De EULITA draagt bij tot het opstellen en verspreiden van richtsnoeren en certificeringsprocedures die ervoor moeten zorgen dat gerechtstolken en juridisch vertalers bekwaam en betrouwbaar zijn. Daarom is het betrokken bij de ontwikkeling van Europese normen en de bevordering van ethische gedragscodes.

Dankzij deze initiatieven speelt de EULITA een cruciale rol bij het versterken van de infrastructuur voor gerechtstolken en juridisch vertalen in Europa, waardoor de toegang tot de rechter wordt verbeterd en de rechten van personen in meertalige gerechtelijke procedures worden gehandhaafd.

Daarnaast ondersteunt het Europees Centrum voor moderne talen van de Raad van Europa het taalonderwijs en de professionele ontwikkeling van tolken en vertalers. Door middel van projecten, workshops en onderzoeksinitiatieven worden beste praktijken en innovatieve benaderingen van taal- en interculturele opleidingen aangemoedigd, hetgeen aansluit op de doelstellingen van veel programma’s voor sociaal tolken in de hele EU.